De inkt van het scherpe ingezonden briefje (sorry, geen link mogelijk) van Kathalijne Buitenweg vanochtend is nog niet droog, of De Volkskrant laat zien dat het nog erger kan. Terecht hekelt Kathalijne het ‘devote’ toontje in het hoofdredactionele commentaar van gisteren over de ‘heksenjacht’ tegen links. Dat klinkt – vriendelijk gezegd- niet helemaal overtuigend uit de mond van een hoofdredactie die in twee eerdere commentaren GroenLinks devalueerde tot een ‘reclasseringsinstelling voor politieke delinquenten‘ en een ‘bejaardensoos voor overjarige actievoerders‘.

Men hanteert daarbij het – bij de Telegraaf en GeenStijl – beproefde middel van ‘guilty by association’: iedereen in een organisatie is medeverantwoordelijk voor het gedrag van de enkeling. En dan heb ik het nog niet over de grote hoeveelheid nogal eenzijdige stukken over Wijnand Duyvendak, met als ‘hoogtepunt’ de columns van Hans Wansink die overigens tevens (mede-)verantwoordelijk is voor de al geprezen hoofdredactionele commentaren. Of over de onjuiste en tendentieuze samenvatting van Wijnands boek, die ook nog eens – ongeacht het embargo – voor publicatie verscheen en pas na ettelijke telefoontjes werd gerectificeerd (sorry, geen link mogelijk).

Nu kun je een tijd denken: dit hoort erbij. Maar het wordt toch echt anders als een dag na het ‘devote’ hoofdcommentaar de krant (vet) opent met het bericht: ‘Agent “rekent af” met Duyvendak‘. Blijkbaar geldt de oproep geen heksenjacht te starten tegen links alleen voor andere media of enkel voor ministers en niet voor inmiddels teruggetreden kamerleden. Want niet alleen heeft er weer eens geen hoor of wederhoor plaatsgevonden, je broek zakt af als je leest wie die ‘agent’ is die op pagina 1 en 3 scheldend mag leeglopen over Wijnand: voormalig TCA-directeur Dick Grijpink. Nu geldt voor mij dat iemand pas schuldig is als het bewijs is geleverd, maar de Amsterdamse ‘notabele’ Grijpink (bijnamen de ‘taxi-gangster’ en de ‘dicktator’) heeft de schijn nogal tegen. Hij heeft de taxibranche met zijn directeurschap niet echt de beste dienst bewezen en twee minuutjes googlen levert een waslijst aan strafrechtelijke klachten en verdenkingen op. De Volkskrant glijdt volstrekt onderuit door van deze man een gezaghebbende bron te maken, zonder dat hij een spatje bewijs levert voor zijn beschuldigingen. Samen met zijn biograaf Bart Bakker (voormalig adviseur van Hilbrand ‘so you wanna be a popstar‘ Nawijn) ziet hij zijn kans schoon om zijn boekje aan te prijzen door Wijnand een trap na te geven en De Volkskrant geeft hem alle ruimte.

Ik vraag me zo langzamerhand af waarom ik mijn abonnement op De Volkskrant nog koester. Net als De Telegraaf publiceert de krant ongefundeerde beschuldigingen die mensen diep kwetsen en beschadigen. Het belangrijkste verschil lijkt dat de Telegraaf dit onverbloemd doet terwijl De Volkskrant er vervolgens in een hoofdredactioneel commentaar een rooms sausje overheen giet.

De laatste negen dagen zei Wijnand dikwijls dat hij het gevoel had voortdurend op een achtbaan te zitten. Dat kon en kan ik volmondig beamen. En dat gevoel houdt waarschijnlijk nog wel even aan.

Er is over zijn vertrek al veel gezegd, er ligt een persverklaring en ik heb er gisteren bij Nova ook een toelichting op gegeven. Voor het eerst in anderhalve week lijkt er enige ruimte te komen voor de andere kant van het verhaal: de grote verandering die Wijnand de afgelopen twintig jaar heeft ondergaan, zijn kwaliteiten als kamerlid en de begrenzing van burgerlijke ongehoorzaamheid en activisme.Het is wrang, zeker voor Wijnand, maar ik hoop van harte dat er de komende tijd een wat evenwichtiger beeld van hem en van activisme kan ontstaan.

Gisteren hebben Wijnand en ik allebei de oproep gedaan om een debat te starten over de jaren tachtig, het afleggen van verantwoording en de gewenste grenzen aan activisme en burgerlijke ongehoorzaamheid. Ik ben me ervan bewust dat mijn oordelen over illegale, buitenparlementaire acties de afgelopen anderhalve week hard waren.

Ik wilde en wil er geen misverstand over laten bestaan dat harde acties als inbraken, het publiceren van persoonsgegevens van ambtenaren en het aanzetten tot, of zelfs het gebruik van geweld voor een parlementaire partij als GroenLinks onacceptabel zijn. Elke suggestie dat GroenLinks omwille van haar idealen ruimte geeft aan wetsovertredingen die bij anderen worden veroordeeld, moet met kracht worden weersproken.

Dit neemt niet weg dat er daarnaast nog heel veel andere buitenparlementaire acties zijn die van groot maatschappelijk belang zijn. Demonstraties, petities, ludieke acties enz. enz. zetten de, soms noodzakelijke druk op de politieke besluitvorming en bieden de mogelijkheid van verweer en protest tegen onjuiste besluiten.

Ik realiseer me natuurlijk ook dat er situaties kunnen ontstaan waarbij burgers zo in gewetensnood zijn dat zij geen andere mogelijkheid meer zien dan ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’. Ik herinner me bijvoorbeeld nog heel goed uit mijn eerste jaar als kamerlid dat witte illegalen de Agneskerk in Den Haag bezetten en daar een hongerstaking begonnen. Nu mag een bezetting niet, maar de wanhoop van de betrokkenen en de uitzichtloosheid van hun situatie maakten het – voor mij – onmogelijk om hierover een negatief oordeel te vellen.

Hoogleraar Kees Schuyt ontwikkelde al in de jaren zeventig een aantal criteria voor burgerlijke ongehoorzaamheid: ‘acties moeten gewetensvol zijn, geweldloos, er moet een samenhang bestaan tussen de actievorm en de doelstelling, de actievoerders moeten weloverwogen en openlijk te werk gaan, bereid zijn zich aan arrestatie en bestraffing bloot te stellen, legale middelen moeten zijn uitgeput, de rechten van anderen moeten in acht worden genomen’.

Vooral de eis dat je, als de wet is overtreden, bereid bent om je bloot te stellen aan arrestatie en vervolging is, volgens mij van groot belang. Dat betekent dat je weliswaar de wet overtreedt, maar dat je de procedures en de begrenzing van de democratische rechtsstaat erkent en aanvaardt. Dan ben je namelijk bereid je aan de straf te onderwerpen die bij wetsovertreding hoort en plaats je jezelf niet buiten of boven de wet.

Er is bij burgerlijke ongehoorzaamheid, tot slot, een groot verschil tussen burgers en politici, zeker als deze medewetgever zijn. Burgers kunnen, in uiterste omstandigheden, zelf het besluit nemen om ‘ongehoorzaam’ te zijn en de wet te overtreden. Ik kan en wil dat als parlementarier – die wetten mag maken – niet, en ik kan het ook  van mijn collega’s accepteren noch goedpraten.

Politici moeten kunnen incasseren, zeker als er een fout is gemaakt. Dat gold de afgelopen week vooral voor Wijnand en in veel mindere mate voor andere GroenLinksers zoals ik. Maar toen ik vanochtend in De Volkskrant las dat GroenLinks een ‘reclasseringsinstelling voor politieke delinquenten’ zou zijn, droogde mijn incasseringsvermogen even op.

Afgelopen vrijdag ben ik heel helder geweest in mijn oordeel over de inbraak uit 1985: deze is niet acceptabel. Dat vind ik, dat vindt Wijnand. Dat Wijnand met een persbericht mensen vervolgens op het verkeerde been heeft gezet was heel onverstandig. Dat vind ik, dat vindt Wijnand.

Had Wijnand vanwege zijn activistische verleden geen kamerlid mogen worden? Dat vind ik onzin. Ook activisten horen thuis in het parlement. Daarbij hoort wel dat zij verantwoording afleggen over dat deel van hun vroegere activiteiten dat in strijd was met de wet: aan hun partij zodat deze tot een oordeel kan komen of aan het publiek.

Wijnand is altijd open geweest over zijn verleden. Niet alleen de afgelopen jaren, maar ook al tijdens zijn Onkruit-periode in de jaren tachtig. Onkruit bracht persberichten uit waarin de inbraken werden vermeld. Zijn deelname was bepaald geen geheim. Dat was het niet voor mij, niet voor GroenLinks, en niet voor het algemene publiek dat overal over Wijnands verleden kon lezen. Toen Wijnand mij dit voorjaar een eerste versie van zijn boek liet lezen, werden mij meer details duidelijk. Ik wist dat er sprake was van ‘inbraken’, de toedracht bij Economische Zaken kende ik niet. Voor Wijnand en voor mij was ook duidelijk dat dit – terecht – gevoelig ligt en dat hierbij publieke verantwoording hoort. Zijn boek, dat de 20ste augustus verschijnt, is een proeve hiervan.

Maar nu is er een rare wending. Wijnand is zelf openhartig en toont zich kwetsbaar. Zoals eerder Farah Karimi zelf naar buiten trad met haar gevangenschap in Iran, haar verzet tegen het totalitarisme van de Ayatollah’s en het daaropvolgende lidmaatschap van de Moejahedin in de jaren tachtig waaraan zij met moeite ontsnapte (de Moejahedin werd overigens in die jaren openlijk gefinancierd door de Verenigde Staten en had een legaal hoofdkwartier in Parijs). GroenLinks kent de afgelopen jaren – door schade en schande wijs geworden, dat is waar – een cultuur van verantwoording die uitzonderlijk is in de politiek. Politici van andere partijen of bestuurders, die misschien overwogen om een boekje open te doen over hun verleden, zullen zich nu wel achter de oren krabben. Want openhartigheid leidt er ook toe dat je eindeloos, ook in de serieuze media, verdacht mag worden van gewelddadige activiteiten (RaRa) zonder dat er ooit een snipper bewijs voor is geleverd. Of dat je mag worden vergeleken met Gerry Adams van Sinn Fein. Of dat je terrorist mag worden genoemd.

Moet je dan maar de conclusie trekken dat je beter je mond kan houden? Dat kan niet de bedoeling zijn.

Of moet elke voormalige activist zich verre gaan houden van de politiek en het openbaar bestuur? Dat lijkt mij ook niet de bedoeling voor al die mensen die in het verleden hebben gekraakt, hogescholen en universiteiten (het Maagdenhuis?) hebben bezet of inbraken in overheidsgebouwen hebben gepleegd. En laten we wel wezen: dat zijn er – verspreid over de politiek, het bestuur, maatschappelijke organisaties en de media – nogal wat. Ook al zijn ze nu opvallend stil.

Vanochtend werd in de Volkskrant gesteld dat GroenLinks maar eens beroepshistorici moest inschakelen om in het reine te komen met ‘een schimmig verleden’. Nu is geschiedschrijving prachtig en er is over de voorlopers van GroenLinks veel gedocumenteerd. Inderdaad is het best een idee om de historie van de partij beter te belichten. Maar dat is niet hetzelfde als het doopceel lichten van meer dan 20.000 leden, als daarop wordt gedoeld. Sinds haar oprichting in 1989 is GroenLinks een parlementaire partij die opereert binnen de grenzen van de democratische rechtsstaat, die deze ook zeer respecteert en bewaakt. Daar is niets schimmigs aan. Het is ook een politiek thuis voor allerlei soorten mensen: activisten, bestuurders, doeners en denkers. Daar horen mensen met een radicaal en een heel gematigd verleden bij. Dat is niet iets om je voor te schamen, maar om trots op te zijn. GroenLinksers zijn niet eenvormig in hun verleden maar wel in hun oordeel dat de democratische rechtstaat het hoogste goed is. Daar naar te handelen, daarop mogen we individueel en als organisatie worden beoordeeld.

Update! Lees vooral even het commentaar van volkskrant-redacteur Mac van Dinther bij de ingezonden reacties: ‘Groen Links is een reclasseringsinstelling voor politieke delinquenten, lees ik vanmorgen in mijn eigen krant. Welnu, als dat zo is, dan is de Volkskrant dat ook…’

[youtube]http://nl.youtube.com/watch?v=daz2N1d6xic[/youtube]

Vandaag is het de grote dag van ‘Rita en de Tonnies’. Ter ere daarvan vandaag op mijn site nog eens het Rita-lijflied. En tegen Rita zou ik willen zeggen: “behouden vaart!“

Vanuit mijn werkkamer keek ik vandaag uit op een bijna twintig meter langer dijk van zandzakken. Milieu- en ontwikkelingsorganisaties voerden op de stoep van de Tweede Kamer actie voor een klimaatwet. Als je zeker wil weten dat Nederland iets doet aan het broeikaseffect, dan moet je in een wet vastleggen dat de uitstoot van broeikasgassen elk jaar minder wordt. Bij de algemene beschouwingen pleitte ik dan ook voor een klimaatwet. Geweldig dat maar liefst 30 maatschappelijke clubs vandaag samen een vuist maken voor zo’n wet. Onderweg naar een debat in Groningen kon ik nog net bij de actie zijn. Uiteraard heb ik mijn krabbel gezet voor de klimaatwet. Als je nog niet getekend hebt, digitaal krabbelen kan hier of hier.

En als je nog niet uitgeprotesteerd bent, teken dan ook nog even tegen de bouw van kolencentrales. Die centrales zijn een ramp voor het klimaat. Wijnand diende daarom vandaag een speciale Kappen-met-kolenwet in. Hiermee kunnen we de bouw van nieuwe kolencentrales tegenhouden.

Een hoop wetten, zo op één dag. Maar een andere milieuwet is, dat zonder in beton gegoten wetten het klimaat naar de kolen geholpen wordt.