Tsss, laat ik met mijn interview in De Pers een heus internetstormpje hebben veroorzaakt.

Helemaal verbazingwekkend is dat niet omdat, met dank aan Geert Wilders, elke opmerking over de Islam inmiddels voor de hevigste emoties zorgt. Dat tendentieuze samenvattingen in de Telegraaf en Spitsnieuws op internetfora tot xenofobe, onderbuikoprispingen leiden, beschouw ik inmiddels als een niet meer weg te denken (maar betreurd) onderdeel van het publieke debat. Deze laat ik onbesproken. Maar wat mij  wel verbaast zijn sommige hevige, en soms zelfs ronduit kwaadaardige reacties uit progressieve kring. Temeer daar geen van de opvattingen die ik uitdraag nieuw is (alles heb ik al eens eerder gezegd), zij het dat het mogelijk wat scherper want bondiger is gesteld. Een paar opmerkingen van mij bij alle reacties.

1. Islamkritiek

Ik voel mij deel van een progressieve stroming die – ook tegenover Wilders en opkomende Islamofobie – de godsdienstvrijheid verdedigt. Wat mij betreft komt aan de godsdienstvrijheid alleen een einde als religieuze organisaties criminele activiteiten ontplooien of de godsdienstvrijheid gebruiken als een argument om andere mensenrechten te schenden. Er kan dus geenberoep worden gedaan op de godsdienstvrijheid om vrouwen te mishandelen, te vernederen of achter te stellen, of om homoseksuelen te discrimineren.  Maar zo lang daar geen sprake van is, zijn mensen vrij om te geloven wat ze willen en dat uit te dragen. Bij geloofsvrijheid hoort voor mij ook de vrijheid om dat geloof te bekritiseren. Juist in een beweging als GroenLinks, waar van oudsher veel – buitengewoon – kritische christenen deel van uitmaken, zijn godsdienstvrijheid en -kritiek, twee zijden van dezelfde medaille (hoewel een enkeling dat nu lijkt te vergeten).

Mijn opmerkingen in De Pers zijn volledig in lijn met deze opvatting. Ik verdedig het recht van mensen om orthodoxe islamitische opvattingen te hebben en verdedig mijn recht om daar problemen mee te hebben. Sommige ‘close readers’ maken vooral heisa over het zinnetje ‘Ik merk het in mijn wijk: natuurlijk is de islam een probleem’, want daarmee zou ik een hele wereldgodsdienst diskwalificeren. Tsja, dat is vooral ‘bijziend lezen‘, want uit elk bijgeleverd citaat blijkt dat het mij gaat om orthodoxe en conservatieve religieuze opvattingen die slecht zijn voor de vrijheid en emancipatie van vrouwen.

Mijn indruk is dat sommige van mijn critici, ook uit verontwaardiging tegen Geert Wilders, verdediging van de Islamitische godsdienstvrijheid verwarren met kritiekloosheid. Neem iemand als Anja Meulenbelt die mij op hoge toon de les leest. Ik ben er zeker van dat als ik in de Tweede Kamer de SGP en hun gereformeerde achterban zou aanvallen op hun religieuze, discriminerende opvattingen over vrouwen en homo’s, zij vooraan staat te juichen. Maar als je vergelijkbare opmerkingen maakt over vergelijkbare Islamitische overtuigingen is het huis te klein.

Met haar en vele anderen vind ik de selectieve en discriminerende verontwaardiging van Geert Wilders over de Islam weerzinwekkend. Maar ik denk dat progressieve mensen een grote fout maken als zij dat beantwoorden met even selectieve kritiekloosheid. Moslims mogen niet gediscrimineerd worden om hun geloof, maar sommige Islamitische overtuigingen verdienen stevige kritiek. Wie daarover twijfelt, moet vooral eens het commentaar op mijn interview lezen van Sheikh Fawaz Jneid van de As-soennah moskee in den Haag.

De progressieve beweging in Nederland heeft een lange traditie in de verdediging van de mensenrechten en van vrouwenemancipatie. Wij bewijzen onszelf geen dienst als wij ons – in verweer tegen Geert Wilders – politieke correctheid laten opdringen waarbij we goedpraten wat niet goed is. Dan wordt de ruimte voor progressief debat ook veel te klein.

2. Het hoofddoekje

In de 12 jaar dat ik in de politiek zit heb ik er altijd tegen gevochten dat Islamitische vrouwen de toegang tot de arbeidsmarkt, het onderwijs en soms zelfs de publieke sfeer werd geweigerd omdat zij een hoofddoek dragen. Vrouwenemancipatie betekent voor mij in essentie dat vrouwen overal toegang toe hebben en alle kansen krijgen. Dus heb ik ook verdedigd dat vrouwen met een hoofddoek politie-agent kunnen worden, overigens als één van de heel weinigen in Nederland. Dit herhaal ik ook nog eens in het interview. Maar dat ik achterstelling van gelovige vrouwen niet accepteer, maakt mij nog niet tot een fan van de hoofddoek.

Laat ik een vergelijkbaar voorbeeld geven. Lang was het in Nederland zo dat getrouwde vrouwen de toegang tot de arbeidsmarkt werd geweigerd of dat zij na een huwelijk werden ontslagen. Als dat nu nog het geval zou zijn dan zou ik daartegen de barricaden op gaan. Maar dat maakt me nog geen fan van het huwelijk. Laat staan dat ik uit misplaatste solidariteit zou trouwen. Solidariteit uit je door te vechten voor de vrijheid en rechten van getrouwde of gesluierde vrouwen, niet door er zelf één te worden (waartoe in Trouw en door Meulenbelt absurd wordt opgeroepen).

Ik respecteer vanzelfsprekend de autonome keuze van veel Islamitische vrouwen om, zoals Fatima Elatik, een hoofddoek te dragen als deel van hun (religieuze) identiteit. Die zal ik ook nooit aantasten. Maar ik vind dat degenen die nu vooral de schoonheid van de hoofddoek verheerlijken, eens moeten nadenken over de opmerking van een Islamitisch meisje in een mail aan mij: ‘zo dwing ik ook respect af’. En wie nog twijfelt over de vele keren dat het dragen van een hoofddoek voortkomt uit sociale en religieuze dwang (of drang), moet vooral de retorische vraag van Sheikh Fawaz Jneid eens op zich laten inwerken: ‘Welke vrouwen zijn vaker het doelwit van verkrachtingen en seksuele intimidaties in de wereld? Gesluierde vrouwen of niet-gesluierde?’

“Over smaak valt te twisten. En gelukkig gaan politici daar niet over, want we mogen van véél verstand hebben – of denken te hebben – maar we blinken lang niet altijd uit in goede smaak.”

Zo begon ik gisteren het debat met de regering over de arrestatie van Gregorius Nekschot. Lees hier de rest van mijn verhaal.

“Ook politie en justitie, noch de minister gaan over goede en slechte smaak, alleen over strafwaardig gedrag. In het geval van Gregorius Nekschot – wiens cartoons je hilarisch of stuitend kan vinden – krijg ik het ongemakkelijke gevoel dat het OM, gesteund door de minister, smakeloosheid wil gaan vervolgen.

GroenLinks vindt altijd dat de rechter in vrijheid – niet belast door politieke opvattingen – moet kunnen oordelen en dat geldt ook in deze zaak. Dat neemt niet weg dat er wel degelijk politieke vragen zijn te stellen en dit debat is dan ook terecht aangevraagd.

Ik heb me de afgelopen dagen meermalen afgevraagd wat het OM hiermee in vredesnaam denkt te bereiken. In ieder geval hebben zij de publicitaire doorbraak van Gregorius Nekschot geforceerd en ik kan me nauwelijks voorstellen dat dit een beoogd doel was. Wellicht smachtte de cartoonist hier al jaren naar, maar de wijze waarop levert hem buitenproportionele en onverdiende gevaren op.

Waarom is Gregorius Nekschot 3 jaar na een aanklacht plotseling van zijn bed gelicht? Wat voor aanleiding was hiertoe? Veroorzaakte hij plotseling een nieuw gevaar? Ik kan het me niet voorstellen want je kan veel van de cartoonist zeggen maar zijn werk is al jarenlang opvallend consistent en geen enkele bevolkingsgroep – incl. politici – komt er gunstig vanaf. Het verweer van de minister dat 3 jaar nodig was om zijn werkelijke identiteit te achterhalen is weinig geloofwaardig: dat zou dan het ergste doen vrezen voor de capaciteiten van politie en justitie. IP-adressen zijn traceerbaar, er zijn een uitgever en een weekblad die op de hoogte zijn van zijn werkelijke identiteit. Bovendien lijkt de uitspraak van de minister strijdig met de mededeling van het OM dat onderzoek naar nekschot pas ‘verleden jaar’ begon.

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat er meer politieke redenen zijn om juist nu over te gaan tot vervolging. Het lijkt er op dat er een vuist moest worden gemaakt tegen allerlei  – vooral – buitenlandse klachten over de omgang met moslims, waarbij een relatief onbekende internetcartoonist dreigt te functioneren als de stand-in voor vervolging van Geert Wilders. En inderdaad het oppakken van nekschot heeft Nederland weer eens internationale publiciteit opgeleverd. Maar wel de verkeerde, wat mij betreft.

En het lijkt ook al te toevallig dat de minister – in strijd met de wens van de meerderheid van de Kamer waar onder GroenLinks – naar verruiming van godslastering wil. Zou de minister willen bestrijden dat het hier om een proefproces gaat?

En dan de manier waarop Nekschot is opgepakt. In zijn huis overvallen door 9 mensen, met inbeslagname van zijn computer en andere spullen, en geboeid afgevoerd naar het politiebureau. Om vervolgens een dag en een nacht door te moeten brengen in een cel. Dit is buiten elke proportie en redelijkheid. Het is vernederend en intimiderend en schept een slecht precedent voor de omgang met mensen die alleen de pen als wapen hanteren. Ik verzoek de minister om deze handelwijze ook expliciet en publiek te veroordelen.

En daarbij speelt ook de terechte zorg over het bekend worden van de werkelijke identiteit van de cartoonist. Het komt mij wel heel wrang voor dat nu juist iemand uit de school van Theo van Gogh – voor wie de moord ook persoonlijk heel beangstigend moet zijn geweest – wordt blootgesteld aan gedwongen onthulling van zijn identiteit. Mark Rutte heeft er terecht op gewezen dat Nekschot zo nodig in politiebescherming moet worden genomen. Ik heb begrepen dat de cartoonist over zijn veiligheid nog niets heeft gehoord. En ik verzoek de minister dan ook dringend om een risico-analyse te laten maken en vervolgens de noodzakelijke, landelijke maatregelen te treffen.

Tot slot de rol van de minister zelf. Wist u van het voornemen om Nekschot te vervolgen? Heeft u daarmee expliciet ingestemd? Was u van tevoren op de hoogte van de inval in zijn huis. Wist u dat besloten werd om hem een dag en een nacht vast te houden? En zo ja, bent u daarmee akkoord gegaan?  Hoe beoordeelt u achteraf de handelwijze van het OM, ook in het licht van de maatschappelijke commotie die er is ontstaan?

GroenLinks vindt dat Nederland met het oppakken en vastzetten van een cartoonist een verkeerd voorbeeld geeft. Dit staat haaks op de rijke traditie van het vrije woord die wij kennen en die GroenLinks verdedigt. Wij zijn hier dan ook ongelukkig mee. 

Zojuist is het debat over Fitna begonnen (live op politiek24). Lees hier mijn bijdrage aan het debat. Check ook even de feiten.

Vanochtend vroeg breng ik, nog slaperig nadat ik gisteravond laat naar Tofik op TV heb gekeken, de kinderen naar school. Van het uitkomen van ‘de film‘ is helemaal niets te merken. De verzamelde Marokkaanse moeders borduren bloemetjes op papieren kaartjes en we praten wat over de traktatie die de kinderen aan het einde van de dag krijgen.

Op de terugweg naar huis schiet een Marokkaanse buurtvader mij aan. “Of dit nou alles is.” “Tja, dit is het,” zeg ik, en we lachen wat. Hij heeft gisteravond in de moskee naar de film gekeken en hij is niet erg onder de indruk. “De man is gek,” concludeert hij schouderophalend en we gaan onzesweegs.

In de reacties op de film overheerst ‘opluchting’. Natuurlijk ben ik ook opgelucht omdat in de film alleen maar oude beelden worden gerecycled en er geen Koran wordt verscheurd. We zullen wel nog moeten bezien of opluchting ook de komende dagen en weken gerechtvaardigd blijft. Overigens heeft Wilders behoorlijk geshopt op Arabische sites en TV-zenders die hij zelf wil verbieden: als advocaat van de duivel kun je zelfs stellen dat hij er nogal onhandig reclame voor maakt.

Maar ik bespeur bij mezelf ook lichte frustratie. Op TV verwoordt Mohamed Benzakour dit het beste. Net als GroenLinks in haar eerste reactie noemt hij de film een ‘anti-climax’. Hij had er meer van verwacht: “misschien dat deel 2 dit biedt maar je weet dat deel 2 altijd nog slechter is dan deel 1.”

De frustratie is dat de film zich beperkt tot platte demagogie. Het is ook treurigmakend dat we met zijn 2 miljoenen (de stand van gisteravond) naar een amateuristisch staaltje huisvlijt zitten te kijken.

Wilders levert namelijk geen snippertje bewijs voor zijn stelling dat de islam een fascistische ideologie is. De combinatie van extremistisch geweld en een paar verzen uit de Koran, op de begrafenismuziek van Grieg, levert op zijn best de suggestie van naderend onheil op. Maar in de film geeft Wilders geen enkel argument dat al dit verschrikkelijks ook in Nederland aanstaande is. Nergens ook maar een overtuigende aanwijzing dat al die vreedzaam levende moslims, hier of elders in het westen, morgen met een bivakmuts op ongelovigen gaan afslachten.

In het ingezonden stuk in de Volkskrant van afgelopen zaterdag stelt Wilders: “Fitna is de laatste waarschuwing voor het Westen.” Toen ik dat las moest ik al onwillekeurig even denken aan Nostradamus die volgens zijn volgelingen de aanslag op de Twin Towers heeft voorspeld: “Vijfenveertig graden zal de hemel branden, het vuur zal de grote nieuwe stad naderen, Plots zal een grote smalle vlam ontspringen, Als men de Noormannen zal willen beproeven.” Probleem bij vage voorspellingen zoals deze is dat ook Hiroshima of de komeet Hale-Bopp voorzien kan zijn. Of dat het gewoon volslagen onzin is.

Wilders bewijsvoering berust op afschuwelijk schokkende beelden van gemartelde homo’s en vermoorde vrouwen in totalitaire, Islamitische staten, waar boven hij de kop plaatst: ‘de toekomst van Nederland?’
Hier is geen rationeel politicus aan het woord die met argumenten tegenstanders van zijn gelijk overtuigt. Hier spreekt een zelfbenoemde onheilsprofeet over het einde der tijden. Als je naar de film kijkt moet je vaststellen dat Wilders een gelovige is van zijn eigen benauwende profetie. Daar is geen verstandig argument tegen bestand.