De organisatoren noemden het “de ultieme kans voor de politieke leiders van Nederland om een bevlogen verkiezingsspeech te houden”: Het Grote Verkiezingsgala, zondagavond in Paradiso. Femke Halsema greep de gelegenheid aan en sprak een indrukwekkende speech uit over haar toekomstvisie voor Nederland.

“We gebruiken deze economische crisis als een kans om ons land sociaal, groen en tolerant te maken, waar elk individu telt. Wij willen een progressief kabinet dat de toekomst bij de lurven pakt.”

Klik hier om de embedded video te bekijken.

ToekomstTV gaat van start! De komende weken zijn onze campagne-activiteiten, maar vooral onze ideeën voor de toekomst te zien op dit kanaal. Alle vragen en opmerkingen zijn welkom: Ik reageer in volgende afleveringen op wat jij hebt gezegd.

Uit respect voor de slachtoffers van de vreselijke vliegtuigramp bij de Libische hoofdstad Tripoli, schort GroenLinks alle lopende campagneactiviteiten tot nader order op. Onder de meer dan 100 slachtoffers zijn 61 Nederlanders. Mijn gedachten en medeleven gaan uit naar alle nabestaanden, hun familie en vrienden.

Meehelpen? Ga naar het GroenLinks Campagnecentrum!

Beste partijgenoten,

Toch nog even over het referendum. Ik was erdoor overvallen tijdens het congres en het spijt me dat ik niet het woord heb kunnen voeren. Inmiddels hebben jullie misschien in de kranten of online gelezen dat ik een debat in de partij wil starten over het referendum. Daarover heb ik inmiddels ook contact gehad met Dwars (als indieners van het amendement) en zij steunen mij in die wens. De reden is de volgende.

De afgelopen jaren heeft de fractie uitvoering gegeven aan ons (vorige en eervorige) verkiezingsprogramma en een initiatiefwet gemaakt op het correctief referendum. Jaren geleden is Wijnand Duyvendak daarmee begonnen en na zijn vertrek heb ik het, in overleg met hem, overgenomen. Deze wet is mede-ondertekend door de PvdA (Kalma) en D66 (Van der Ham). Bovendien ben ik tweede ondertekenaar van de initiatiefwet Kalma c.s. voor het adviserend referendum (daarmee ook uitvoering gevend aan oudere opvattingen in GroenLinks).

Na verschillende schriftelijke ronden en heel veel voorbereidend werk is onze initiatiefwet nog geen maand geleden in eerste termijn in de Tweede Kamer behandeld. Omdat de Kamer vanwege de verkiezingen al is ontbonden, hebben wij afgesproken de wetsbehandeling af te maken in het nieuwe, fris gekozen parlement.

Aangezien het om een grondwetswijziging gaat is de behandeling door de Kamer ook daarna nog lang niet ten einde. Pas over twee verkiezingen (dus die van 9 juni a.s. en die daarna) zijn wij gerechtigd om de wet in tweede lezing in het parlement te behandelen (d.w.z. dat het parlement al bij gewone meerderheid akkoord is gegaan maar dan met 2/3e meerderheid moet instemmen om de grondwet te veranderen).

Dit geeft onze partij alle kans en tijd om nog eens grondig te discussiëren of wij inderdaad deze democratische vernieuwing niet meer willen. Als de partij volhardt in haar gewijzigde opvatting zal de Tweede kamerfractie haar stellingname moeten herzien.

Maar het lijkt mij, gezien onze lange voorgeschiedenis van democratische vernieuwing en de inspanningen van de Tweede Kamerfractie, op zijn plaats eerst nog eens met elkaar hierover het debat te voeren. Ik wil ook graag het woord kunnen voeren en onze initiatiefwet en onze GroenLinks-tradities kunnen verdedigen.

Hartelijks, Femke

Het is mij een grote eer hier als politicus vanavond tussen filosofen te mogen optreden.

Sinds de oudheid zijn filosofen en politici nauw met elkaar verbonden. Politici bestrijden elkaar in de politieke arena over hun ideeën van rechtvaardigheid, over democratie en staatsinrichting, en over de wijze waarop het democratische debat moet worden gevoerd. Onderwerpen waarover ook filosofen een voortgaand debat voeren, met elkaar en soms met politici.

Althans, dat is het ideaal.

In werkelijkheid zijn politiek en filosofie van elkaar vervreemd geraakt. Filosofie wordt vooral bedreven achter de academische muren van de universiteit, met af en toe een uitstapje naar de bijlage van de chique zaterdagkrant.
Maar het zijn vooral wij, de politici, die zich ver verwijderd hebben van de filosofie. Wij onderwerpen ons aan de snelle taal- en beeldcultuur van de massamedia, waarin de one-liner het altijd wint van de filosofische bespiegeling over het ideaal van een rechtvaardige samenleving. En met de grote omloopsnelheid in onderwerpen èn populariteit is politiek-filosofische samenhang tussen onze opvattingen wel het laatste probleem waar, wij, politici aan lijden. De filosoof – bedoel ik maar te zeggen – spreekt niet de taal van ‘De Wereld Draait Door’. Problematischer is dat de politicus soms geen andere taal meer lijkt te kunnen spreken.

Juist in deze ingewikkelde tijd – waarin we kampen met een economische en een klimaatcrisis, met kwetsbare politieke en democratische verhoudingen en grote onzekerheid bij veel mensen – is er nood aan helder geformuleerde idealen en een nauwkeurige verantwoording over de uitwerking daarvan.Ik ben geen filosoof, zoals u weet. Het is ook niet mijn bedoeling – noch ligt dat in mijn vermogen – om hier een doorwrocht filosofisch traktaat af te leveren.

Wel wil ik vanavond stilstaan bij de politieke omgang met het begrip vrijheid, één van de belangrijkste begrippen uit de filosofie, en voor mij één van de belangrijkste politieke idealen. Ik doe dat in het volle besef, dat geen begrip in de politiek zo populair is, maar ook zo misbruikt en uitgehold als ‘vrijheid’.Hoewel bedekt, en zelden goed uitgewerkt of verantwoord, wordt in de politiek ook het hardste gevochten over het vrijheidsbegrip. Elke politieke partij geeft zichzelf met graagte het predikaat vrijheidslievend (twee partijen hebben het zelfs in hun naam opgenomen); maar, maar weinig partijen verdienen het. Evenals in de politieke filosofie is vrijheid in de politiek begrip. Het is altijd gemengd met, en beperkt door opvattingen over het algemeen belang en over het goede leven dat mensen zouden moeten leiden. Geen enkele politicus vindt dat de vrijheid van mensen onbegrensd kan zijn, zoals geen enkele Nederlandse politicus pleit voor afschaffing van alle belastingen (terwijl belastingen 1 van de meest dwingende beperkingen is van onze individuele vrijheid).

Tot zover bestaat er ook politieke consensus. Daarna begint het gekrakeel. Zelden gaat dit over het begrip vrijheid zelf. Maar wel over de uitwerking ervan.

Dit wil ik illustreren aan de hand van een voorbeeld van de econoom Amartya Sen. Hij beschreef de jongen Kim. Op een mooie lentezondag heeft hij de keuze om een stukje te gaan wandelen of binnen te blijven. In het eerste scenario kiest hij er zelf en helemaal voor om binnen te blijven en TV te kijken. In het tweede scenario wordt hij door een bandiet zijn huis uitgesleurd en in de goot geworpen. In het derde scenario beveelt de bandiet hem op de bank te blijven zitten voor de TV. Hij dreigt hem zwaar te straffen als hij toch naar buiten gaat.
In het eerste scenario is Kim vrij. In het tweede scenario wordt Kim’s vrijheid zwaar aangetast: daarover hoeft geen discussie te bestaan. Het derde scenario is het lastigst. Kim kijkt TV, precies zoals hij wilde, maar hij heeft er niet zelf voor kunnen kiezen. Hij kan zich ook niet meer bedenken en alsnog een rondje gaan lopen. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat het niet alleen om de uitkomst gaat, want die kan worden afgedwongen en iemand heel onvrij maken, maar ook om de keuze zelf.
Ik haal het voorbeeld aan omdat vrijheid als politiek ideaal heel verschillende uitwerkingen kan hebben. Wil je mensen meer keuzevrijheid bieden, in de hoop dat zij de juiste persoonlijke en maatschappelijke keuzes maken? En accepteer je daarbij dat mensen ook keuzes maken die je niet waardeert. Of dicteer je de uitkomst – dwing je iemand om op de bank te gaan zitten omdat jij dat wenselijk vindt – om te voorkomen dat mensen keuzes maken die je niet zinnen?
Hierachter gaat ook een klassiek verschil van mening schuil tussen conservatief-liberalen en progressief-liberalen. De conservatief-liberalen – zoals de VVD – gaan meestal uit van de veronderstelling dat mensen vrij zijn en vervolgens ook volledig verantwoordelijk zijn voor hun eigen slagen en falen. Progressief-liberalen, waartoe ik mijzelf reken, benadrukken juist dikwijls de onvrijheid, de vernedering, dwang en sociale en groepsdruk waaraan mensen blootstaan en bepleiten bevrijding en emancipatie. In het eerste geval wordt er vaak het terechte verwijt gemaakt dat men geen oog heeft voor de grote ongelijkheid in keuzevrijheid die het gevolg is van slecht onderwijs, weinig kansen en weinig arbeidspespectief. In het tweede geval klinkt vaak het terechte verwijt dat de verantwoordelijkheid van mensen om hun lot in eigen hand te nemen, verwaarloosd wordt. Deze verschillen van inzicht over de politieke betekenis van vrijheid en de verwezenlijking ervan in beleid horen bij een gezond politiek debat dat juist nu – nu de verzorgingsstaat als een gevolg van de economische crisis herijkt moet worden – vol zou moeten worden gevoerd.

Dat kan echter alleen als alle politici bereid zijn te voldoen aan 1 procedurele voorwaarde die wat mij betreft bij elk vrijheidsstreven hoort. En het is nu juist die eis die met voeten wordt getreden.

In onze huidige politieke verhoudingen is er namelijk iets geks aan de hand. Een partij als de PVV, soms  – en zij het veel terughoudender – gevolgd door de VVD en de SGP, roepen, met een beroep op ‘onze vrijheid’ de staat in om anderen hun vrijheden te ontzeggen. De PVV wil het antidiscriminatiebeginsel uit de grondwet schrappen en ze beperkt de vrijheid van godsdienst door de Koran, moskeeën en hoofddoekjes te willen verbieden.
Tegenover de autoriteiten van de koning en de kerk is onze democratische rechtsstaat bevochten. Dat is een strijd geweest vóór individuele rechten, vóór het zelf kunnen nadenken over wat we van waarde vinden in ons leven, en dus ook vóór godsdienstvrijheid. Het waren de wereldlijke en kerkelijke machten die met een beroep op de stabiliteit en identiteit van de samenleving verzet pleegden tegen de Verlichting en respect eisten voor het gezag. Onze grondwet en rechtsstaat zijn tot stand gekomen niet dankzij, maar ondanks de bestaande culturele verhoudingen. Als de PVV stelt dat onze samenleving gebaseerd is op de joods-christelijke cultuur is dat merkwaardig omdat de waarden van de democratische rechtsstaat met al zijn vrijheidsrechten niet door de joods-christelijke instituties werden gepropageerd.
Hetzelfde geldt voor de emancipatiestrijd van de jaren zestig. Pleidooien voor gelijke rechten voor vrouwen en homo’s konden niet op applaus rekenen van conservatieve politici of kerkelijke leiders. Deze progressieve waarden, zoals bijv. Ian Buruma heeft opgemerkt, worden nu door conservatieve politici als kern van onze cultuur gedefinieerd. Daarmee verweren zij zich tegen de zogenaamde “islamisering” van onze samenleving. Onze cultuur is sinds de jaren zestig verruimd met vrijheidsrechten voor vrouwen en homo’s tegen de wens van conservatieve krachten in die de bestaande cultuur wilden handhaven. Die verruimde cultuur van vrijheid en emancipatie wordt nu gebruikt om de vrijheidsrechten van nieuwe Nederlanders in te perken.

De wens om paal en perk te stellen aan het gebruik van vrijheidsrechten door religieuze stromingen en migranten, heeft met vrijheidslievendheid dan ook heel weinig te maken. Veeleer doet het denken aan het ouderwetse autoritarisme van koning en kerk waarbij het doel de middelen heiligt.

Vanzelfsprekend verdienen conservatieve stromingen in de  Islam en in andere religies, die weigeren de rechten van individuen serieus te nemen, harde kritiek. Maar precies daarom hebben we de vrijheidsrechten voor individuen in onze grondwet vastgelegd. De vrijheid van meningsuiting bestaat niet opdat we allemaal hetzelfde vinden en zeggen, maar juist om het hevig met elkaar oneens te kunnen zijn. De vrijheid van godsdienst is niet ontworpen om mensen gevangen te houden in een religieuze cultuur, maar om iedereen de vrijheid van geloof te kunnen laten beleven. De vrijheid van godsdienst stelt grenzen aan religieuze groepsdwang maar ook aan de staat om religie te beklemmen.

Even vanzelfsprekend is het ook dat vrijheidsrechten beperkingen kennen. Mensen hebben rekening te houden met elkaar en mogen elkaar niet onnodig schaden of vernederen. Doen zij dat wel dan is de staat bevoegd om grenzen te stellen en – in het uiterste geval te straffen. De staat verbiedt, reguleert, normeert en legt een belastingplicht op. De staat is echter geen politiek voertuig voor ‘eigen vrijheid eerst’ waarbij uitsluitingspolitiek tot disproportionele vrijheidsbeperking van sommigen leidt. En die tendens is in de Nederlandse politiek waarneembaar.

De mate waarin en de wijze waarop de staat de vrijheid beperkt, moet wat mij betreft aan ten minste twee criteria voldoen.
Ten eerste moet er een gefundeerd, groter algemeen belang zijn gedefinieerd op basis waarvan de staat de vrijheid van burgers mag beperken. Over dat algemene belang moet ook grote en duurzame democratische consensus bestaan. De onderwijsplicht bijvoorbeeld beperkt de keuzevrijheid van kinderen en hun ouders, maar het is algemeen aanvaard dat het van groot belang is dat alle kinderen onderwijs volgen juist opdat zij meer vrijheid krijgen om als volwassenen een volwaardig leven te kunnen leiden. De plicht tot het betalen van belastingen is ook onomstreden (althans meestal), omdat de staat de middelen nodig heeft om infrastructuur aan te leggen, politie en justitie te kunnen betalen en via herverdeling kan voorkomen dat groepen mensen in armoede moeten leven.

Maar ik realiseer me dat deze voorbeelden ook laten zien dat de mate waarin de staat de vrijheid inperkt, bepaald niet onomstreden is. Deze is juist voorwerp van een continu politiek en publiek debat. Het staat Geert Wilders vrij om te vinden dat de uitsluiting van moslims van een aantal belangrijke vrijheidsrechten een groot algemeen belang is.
Dat wordt anders als ook aan de tweede eis wordt voldaan. Iedereen moet deel kunnen uitmaken van het publieke en politieke debat, of zich daarin vertegenwoordigd weten. Dat is wat filosofen publieke vrijheid noemen.

Een anekdote:
Vlak na de verkiezingen van 2006, waaraan voor het eerst de Partij voor de Dieren en de Partij voor de Vrijheid deelnamen, verscheen er een strip van Sigmund in de krant. Voor een gammele schuur in een weitje stonden, meen ik, een koe, een schaap en een geit. Achter het hek stonden twee zwaar gesluierde vrouwen met hun Dirktasje. Hun commentaar luidde: ‘de dieren zijn vertegenwoordigd in het parlement, nu wij nog’.
Het democratische debat zelf, is een heel belangrijk deel van onze vrijheid. Zeker als dat debat ook nog eens gaat over de inrichting van ons bestaan, over onze vrijheden en de beperkingen die we acceptabel vinden. Juist hier tonen veel conservatief-liberalen – de PVV voorop – hun antiliberale inborst. Zij praten over moslims, verbieden hen veel, veroordelen en kwetsen hen, zonder dat ze geïnteresseerd zijn in een weerwoord of hen toegang te willen verschaffen tot het democratische debat. Publieke vrijheid zou praktisch een betere toekenning van actief en passief kiesrecht aan migranten die enige tijd in Nederland zijn, kunnen betekenen: als er over je geoordeeld wordt – en dikwijls hard – moet je ook mee kunnen praten.Belangrijker is het dat de politici die zeggen in naam van vrijheid te handelen, ook de procedures van een vrije samenleving eerbiedigen. Een politicus kan mooie woorden spreken over het vrije land dat hij beoogt. Als zijn houding van weinig vrijheidslievendheid getuigt, van weinig respect voor andersdenkenden, kan hij op zijn idealen ook niet echt worden vertrouwd.

Vrijheid dient met andere woorden niet alleen voor jezelf en je medestanders te gelden maar ook, en juist, voor je tegenstanders om zich tegen je te kunnen verweren.

Uitgesproken als openingsrede bij de Nacht van de Filosofie

In de Volkskrant van 30 maart reageren Renate Dorrestein e.a. verontwaardigd op het voorstel in ons conceptverkiezingsprogramma om het auteursrecht te verkorten van 70 naar 10 jaar. Helemaal ongelijk hebben ze niet. In de ontwerptekst komt onvoldoende naar voren dat het doel van GroenLinks juist is om de financiële onafhankelijkheid van kunstenaars te versterken. GroenLinks kent een lange traditie van de verdediging van kunstenaars tegen betutteling door de overheid en onderwerping aan commercie. Te fors wordt in de ontwerptekst ook de drastische verkorting van alle auteursrechten bepleit terwijl wij hierover juist in gesprek willen met makers. Wij gaan er van uit dat in de definitieve programmatekst hiermee beter rekening wordt gehouden.Tegelijkertijd vinden wij dat de ondertekenaars het probleem dat wij agenderen miskennen en daarvoor vragen wij hun aandacht.

Als eerste hebben digitale technieken het auteursrecht veranderd. Vanaf de komst van cassette- en videobanden, kopieermachines, CD en DVD-branders tot en met het internet is de controle op intellectueel eigendom lastig geworden. In het dagelijkse leven van miljoenen internetgebruikers is onmiddellijke digitale beschikbaarheid normaal. Ook het huidige auteursrecht biedt daar geen bescherming tegen. Of je zou in Nederland ook Walt Disney-taferelen moeten willen, waarbij tegen tienerfanclubs en kindercrèches wordt geprocedeerd. Even onwenselijk is het dat muziek-industrieën creatieve remixen tegenhouden of dat overheden burgers van het internet afsluiten. Voor het criminaliseren van jongeren, voor beperking van burgerrechten of voor het tegengaan van vernieuwende culturele uitingen is het auteursrecht nooit bedoeld.

Een ander groot probleem is dat in werkelijkheid schrijvers of musici nog geen 10% ontvangen van de opbrengst van hun inspanningen en dat slechts 10% van de artiesten van royalties kan leven. Dat is een effect van de commerciële handel in auteursrechten die door het huidige rechtssysteem in de hand wordt gewerkt. Bij een falende marktordening komt wereldwijd het grootste deel terecht bij enkele commerciële producenten. De ongelijkheid in onderhandelingspositie tussen hen en de onafhankelijke auteur of kunstenaar is bijzonder groot. Filmmakers werken zich voor een schamel honorarium in de rondte voor de gunst uitgezonden te mogen worden; artiesten verliezen het recht om zelf hun toekomstig werk te exploiteren aan platenmaatschappijen; acteurs krijgen bij hun eis voor vergoeding voor herhalingsvertoningen bij de omroepen en kabelaars geen poot aan de grond. Kunstenaarschap levert uitzonderlijk weinig op. Het huidige auteursrecht garandeert niet of nauwelijks een eerlijk honorarium voor makers, noch faciliteert het breed en legaal gebruik van hun werk via internet. Uitbuiting en piraterij ontstaan omdat de markt faalt, en de overheid archaische wetgeving verdedigt, de oren laat hangen naar commerciele lobbyisten en met symbolische (download)verboden schermt.

Wij bepleiten modernisering van het auteursrecht waardoor digitale technieken kunnen bloeien, vernieuwende kunstenaars worden omarmd en alle makers eerlijke en handhaafbare vergoedingen ontvangen. Wij stellen drie oplossingen voor.

Als eerste moet er onderscheid kunnen worden gemaakt in de mate van auteursrechtelijke bescherming, afhankelijk van het soort gebruik door derden: commercieel, privé, kunstzinnig, wetenschappelijk of amateuristisch. Ten tweede is het goed om de duur van de auteursrechten te verkorten aangezien gemiddeld 97% van de royalties in de eerste zeven jaren na verschijning van een werk worden geïncasseerd – het enkele meesterwerk daargelaten. Korter, maar meer transparant en beter controleerbaar auteursrecht is effectiever te handhaven dan de langlopende auteursrechten die nu door tientallen verschillende belangen- en commerciële organisaties worden beheerd. Bij de huidige duur komen films traag op de Europese markt of verschijnen niet vaker herhalingen via nieuwe kanalen. Daarom kan een prachtige digitale bewerking als alleen tot stand komen met klassieke romans waarvan de termijnen zijn verstreken. Voorstellen, naar aanleiding van wetenschappelijk onderzoek, variëren van vijf tot veertien jaar, met de mogelijkheid van verlenging voor bijzondere werken. Ten derde moeten de inkomens en contracten worden verbeterd door in de wet individuele schrijvers, artiesten en makers een sterkere onderhandelingspositie te geven tegenover hun uitgevers, omroepen of producenten. Ook zijn wij voorstander van de opheffing van het kartelverbod voor zelfstandige kunstenaars, naar Duits voorbeeld.

Wij willen de financiële en economische onafhankelijkheid van kunstenaars vergroten. Wij willen ook de vrije toegang van burgers tot artistiek werk verbeteren; in de echte en in de virtuele samenleving. In het huidige rechtssysteem staan intellectueel eigendom en vrije toegang tot kunst dikwijls op gespannen voet met elkaar, niet in de laatste plaats door de tussenkomst van grote commerciële belangenorganisaties. Kunstenaars willen gelezen, gezien en gehoord worden, burgers willen er toegang toe hebben: dat moet gemakkelijker en rechtvaardiger geregeld kunnen worden dan nu het geval is.

Femke Halsema en Mariko Peters

(zie ook de samenvatting van het artikel van Renate Dorresteijn e.a. op PCMweb en het conceptverkiezingsprogramma van GroenLinks.)

‘GroenLinks stopt AOW voor huisvrouwen’, kopten enkele regionale kranten deze week. Inderdaad: als het aan GroenLinks ligt wordt de AOW gekoppeld aan het arbeidsverleden van mensen. Ons AOW-plan is niet ingegeven door bezuinigingsdrift, maar omdat de oudedagsvoorziening socialer en moderner moet.

In ons voorstel heeft iedereen na 45 jaar werken recht op AOW. Dat is rechtvaardiger dan de plannen van VVD, CDA, en D66 die de AOW-leeftijd willen verhogen tot 67 jaar. Maar het is ook rechtvaardiger dan hoe we het op dit moment regelen. Want de bouwvakker en crècheleidster die misschien al op hun achttiende zijn begonnen met werken, kunnen bij ons voorstel al van hun welverdiende pensioen genieten als zij 63 jaar worden. De architect en huisarts werken wel langer door. Zij hebben immers nog gestudeerd en zijn pas later gaan werken. Aan die verschillen willen wij recht doen.

Er is nog een reden om te kiezen voor de koppeling tussen arbeidsverleden en pensioengerechtigde leeftijd. De toenemende werkloosheid hangt nu nog als een doembeeld boven ons hoofd. Maar over enkele jaren zullen er door de vergrijzing grote tekorten op de arbeidsmarkt ontstaan. Tekorten die tot maatschappelijke drama’s kunnen leiden, onder meer in onderwijs en zorg. In het onderwijs is nu 25 procent van de leraren ouder dan 50 jaar. Zij gaan de komende jaren massaal met pensioen.

In de zorg hangen ons nog grotere tekorten boven het hoofd. Minister Klink heeft voorgerekend dat over vijftien jaar 470.000 extra mensen nodig zijn in de zorgsector om de stijgende vraag op te vangen, terwijl er dan maar 20.000 extra mensen op de arbeidsmarkt komen.

Je kunt gerust stellen dat de kwaliteit van leven in Nederland zo onder vuur komt. Zonder leraren worden onze kinderen immers niet opgeleid om straks het stokje over te nemen. En zonder verpleegkundigen, artsen en verzorgenden blijven onze ouderen verstoken van de zorg die ze nodig hebben. Dan kennen we straks geen ‘pyjamadagen’, maar ‘pyjamaweken’.

Iedereen die kan werken, is keihard nodig. Of we moeten onze grenzen wagenwijd openzetten voor arbeidsmigranten. Naast dit maatschappelijk belang is het ook in het belang van vrouwen zelf om te werken. Ongeveer 59 procent van de vrouwen in Nederland is actief op de arbeidsmarkt, maar slechts 45 procent van de vrouwen is economisch zelfstandig. Dat wil zeggen: verdient meer dan 900 euro per maand netto. Tegelijkertijd weten we ook dat één op de drie huwelijken strandt. Voor mensen die samenwonen ligt dat percentage nog hoger. Voor veel vrouwen en hun kinderen betekent een scheiding een enkeltje richting de armoede van de bijstand. En leven in armoede heeft grote gevolgen. Het is meer dan het bij elkaar schrapen van stuivers en dubbeltjes. Arme mensen zijn ook ongezonder, wonen beroerder en hebben minder contacten. Ook is armoede van grote invloed op de ontwikkeling en opleiding van kinderen. In ons rijke land beginnen 310.000 kinderen het leven met een achterstand omdat ze deel uitmaken van een arm gezin.

Natuurlijk is er meer in het leven dan werken alleen. Wij zijn er helemaal niet voor om iedereen voltijds de arbeidsmarkt op te jagen. In ons voorstel bouw je ook met een kleine deeltijdbaan een arbeidsverleden op. En als je meer dan 50 procent van het wettelijk minimumloon verdient, bouw je volledige AOW-rechten op. Bovendien worden ouders met kinderen jonger dan vijf jaar in ons AOW-voorstel ontzien. De jaren waarin wordt gezorgd voor jonge kinderen tellen voor de helft mee voor het arbeidsverleden.

Net als de tijd die wordt besteed aan mantelzorg. En als je niet kúnt werken, bijvoorbeeld omdat je arbeidsongeschikt bent, behoud je uiteraard ook het recht op AOW. Ons voorstel betreft overigens alleen mensen die in 2012 jonger zijn dan 40 jaar. Het gaat om een geëmancipeerde generatie. Van de vrouwen tot 40 jaar werkt nu al zo’n 75 procent en is 64 procent ook economisch zelfstandig.

Wij vragen iedereen naar vermogen bij te dragen. Dat is nodig om onze welvaart, onze voorzieningen en daarmee ons welzijn op peil houden. Deze tijden vragen om echte keuzes en om politici die die keuzes ook durven te maken. Doen we dat niet, dan raken we veel meer kwijt dan een deel van ons inkomen. Dan leveren we in op dat wat er echt toe doet: een goede gezondheid, het welzijn van onze kinderen en de mogelijkheid van iedereen om een menswaardig bestaan op te bouwen.

Femke Halsema is fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer. Jolande Sap is Kamerlid van GroenLinks. 

Dit opiniestuk is  in onder andere de Twentse Courant Tubantia verschenen op 27 maart 2010

Goedemiddag allemaal!

Verkiezingen zijn nooit gewoon. En de aankomende van 9 juni zijn het zeker niet. Wij bevinden ons op een scharnierpunt in onze geschiedenis.

1.

Nederland kampt namelijk met de zwaarste economische crisis in 80 jaar. De werkloosheid neemt toe, net als de overheidsschuld. Onze economie is sterk vervuilend, onze arbeidsmarkt kent te veel outsiders en te weinig doorstroming voor werknemers. Kleine zelfstandigen en kleine bedrijven leggen als eerste het loodje, terwijl zij de ruggengraat zijn van een gezonde economie. Ons stelsel van sociale zekerheid biedt mensen te weinig vrijheid en emancipatie, maar houdt hen dikwijls zoet met een karige uitkering. Onze bureaucratie is groot en ondoorzichtig en beklemt mensen vaker dan dat het hen mondig maakt.

Niets doen is geen optie. Bij de pakken neerzitten al helemaal niet. GroenLinks wil Nederland sterker, schoner en toekomstbestendiger maken. En wij grijpen deze crisis aan om de overgang te maken van een schuldeneconomie naar een gezonde en schone economie; van een schrale verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving.

Zoals voorzitter van de programmacommissie Kathalijne Buitenweg heeft uitgelegd willen wij daartoe hervormen, de lasten eerlijker en beter verdelen, en bezuinigen.

Twee principes zijn daarvoor bij ons de rode draad:

1. Kwetsbare mensen krijgen bij ons extra kansen, van sterke en bevoorrechte mensen vragen wij wat extra’s. De inkomenstegenstellingen nemen niet toe; zij nemen af.
2. Afgelopen kabinetten die opereerden in lastige economische omstandigheden hebben altijd de keuze gemaakt te schaven aan de publieke sector, totdat een armoedig overblijfsel resteerde, ten gunste van de particuliere consumptie. Dat deden de kabinetten Lubbers, die keuze lijken CDA en VVD opnieuw te willen maken. GroenLinks maakt een andere keuze. De overheid mag en moet kleiner en selectiever worden; de kaasschaaf hanteren wij niet. Wij zijn ervan overtuigd dat mensen uiteindelijk toegankelijke kinderopvang en goed onderwijs voor hun kinderen, goede jeugdzorg als het nodig is, goed getrainde agenten op straat, mooie natuur en frisse lucht, belangrijker vinden 15 euro extra op hun loonstrookje.

GroenLinks maakt vaart met de noodzakelijke  hervormingen en bezuinigingen, maar investeert veel geld in onderwijs. Nederland kan alleen een sterk land zijn als alle kinderen, alle werknemers, alle ouderen toegang hebben tot onderwijs dat hun horizon verruimt.

2.

Deze verkiezingen zijn ook een scharnierpunt – als tweede – omdat Nederland een verdeeld land is. Geen enkele verkiezingsuitslag kan tevreden stemmen als de woede toeneemt bij een groot aantal Nederlanders, dikwijls mensen die het sociaal, en in de buurt waar zij wonen, moeilijk hebben. Wij zijn niet blij met Groene en linkse winst, als de toename van de proteststemmen betekent dat veel mensen zich gekrenkt, verder afkeren van ons politieke bestel.

De boel bij elkaar houden is ons niet genoeg. We zullen de boel eerst bij elkaar moeten krijgen.

Niet alleen investeert GroenLinks in onderwijs en in de arbeidskansen van mensen, wij staan garant voor een ferme en onafhankelijke rechtsstaat.

-         Dat zijn heldere rechtsnormen, die gelden voor iedereen.

-         Dat is consequente verdediging van de burgerlijke vrijheden van iedereen: van vrouwen, homoseksuelen, gelovigen en van Marokkaanse jongens. In de echte èn in de virtuele samenleving.

-         Dat is handhaving van de normen en de wet. Niet door mee te doen in schreeuwerige, symbooldiscussies over verhoging van de straffen maar door de pakkans te verhogen en ervoor te zorgen dat wetsdienaren hun werk doen en kunnen doen.

Een geloofwaardig politiek bestel begint bij politici zelf. De grootste verantwoordelijkheid voor politieke partijen en hun leiders is om in deze campagne de polarisatie te overstijgen en te streven naar duurzaam, open en eerlijk bestuur. Er is de afgelopen jaren genoeg gebruld, politici zullen moeten handelen.

Dit verkiezingsprogramma is een open uitnodiging aan andere politieke partijen.

Wij zijn geen machtspartij op zoek naar ideeën, maar een ideeënpartij op zoek naar macht. In de wetenschap dat je in een stabiele democratie de macht deelt, zijn wij realistisch en verantwoordelijk en graag tot samenwerking met anderen bereid.

Bekijk ook het hele verkiezingsprogramma van GroenLinks