Bijdrage Femke Halsema aan het debat Verantwoording 2007

Bijdrage Femke Halsema (GroenLinks) aan het debat over de Verantwoording 2007

Donderdag 22 mei 2008

 

Inleiding

MdV,

 

Balkenende IV bestaat nu 65 weken.

Daarvoor is er 92 dagen onderhandeld over een regeerakkoord.

Daarna is er 100 dagen geluisterd & onderhandeld over een beleidsprogramma

en 173 dagen geruzied over het ontslagrecht.

Vandaag wachten wij exact 6 maanden op het advies van de commissie- Bakker.

 

Wat is er waargemaakt van de belofte aan 200.000 langdurig werklozen om snel aan het werk te worden geholpen: 1½ jaar lang …. nada, niks!

 

Op deze harde toon kan ik een kwartier doorgaan, me voegend in het koor van vorige sprekers en – vooral – geïnspireerd door de premier.

Want waarom was de premier zo dom om ‘Nederland een negatief zelfbeeld’ te verwijten? Waarom moest de vice-premier het ‘opeenhopen van chagrijn en ontevredenheid’ hekelen? En vooral: tòt wie richt hij zich eigenlijk? Tot alle Nederlanders? Tot zijn eigen kiezers, die ook weinig vertrouwen hebben in het kabinet?

Of was het een ‘pre-emptive strike’ – een preventieve aanval: daar lijkt het namelijk nogal op. De premier richt zich vooral tot de Nederlanders die vertegenwoordigd zijn in de oppositiepartijen ter linker en rechter zijde van dit kabinet. Die moeite hebben met het kabinetsbeleid. En hen verwijt hij chagrijn en ontevredenheid. Net als ons, politici van die oppositiepartijen. Het is de VOC-mentaliteit ‘all over again’. …..Toch?

 

Ik voel mij als politicus en burger geprovoceerd door een premier die nota bene op de dag dat hij zich moet verantwoorden de samenleving de maat neemt.

Kijk, als u zo wil debatteren, dan moet u mij eens uitleggen waarover een langdurig werkloze nou positief moet zijn.

Over zijn lagere huurtoeslag? Over de belastingdienst die een fout maakte in zijn zorgtoeslag? Over het mislopen van de no-claim korting? Over de stijgende voedsel- en energieprijzen?

 

Het getuigt van weinig inlevingsvermogen, als ook de aller-kwetsbaarste mensen worden getrakteerd op de jij-bak van een ‘negatief zelfbeeld’. En ik zou het op prijs stellen als de premier zich herneemt.

 

Dan zeg ik u: GroenLinks heeft wel degelijk oog voor de goede stappen die het kabinet zet. Het Generaal Pardon waar GL vanaf 2000 voor strijdt, lijkt bijna voltooid. Zonder aanzuigende werking, is een grove onrechtvaardigheid tegenover meer dan 26000 mensen hersteld.

 

Maar het overheersende gevoel bij het doorworstelen van al het beleidsproza is wel: ‘Is dit alles?’

Ik had scherpe conclusies verwacht over de maatschappelijke resultaten in 2007.

Over bijvoorbeeld de stand van het milieu en de bestrijding van armoede.

 

De belangrijkste vragen: hoe staan we ervoor?, wat hebben we geleerd?, wat kan en moet anders? worden nauwelijks beantwoord. In plaats daarvan verliest het kabinet zich in retoriek, zoals de Rekenkamer gisteren stelde. De verantwoordingsbrief die er op verzoek van GroenLinks is gekomen, is een beschamend en onleesbaar knutselwerkje.

 

Alleen op financiën heerst helderheid over de economische balans.

De economie draaide goed, de schatkist bevatte een mooi overschot (en dat ondanks de stijgende hypotheekrenteaftrek) en er is zelfs een onderbesteding van 1,1 miljard (als de tegenvaller van de kinderopvang er niet was geweest – 1,6 miljard – wat alle kamerleden die nu bezuinigingen omhelzen zou moeten waarschuwen). Maar de minister waakt voor optimisme en wil vasthouden aan de financiële kaders.

 

Voorzitter,

Ja, de economie draaide goed: nu het kabinet nog.

Want dat staat nog steeds verlamd aan de start; gevangen in een ongekende vertrouwenscrisis met haar burgers.

Waar komt dat toch door? Echt niet door negativisme.

Er zijn drie betere verklaringen.

1. Het ontbreekt het kabinet  – de premier voorop – aan daadkracht & leiderschap.

2. Het kabinet is een verstandshuwelijk, zonder chemie en gezamenlijk elan, bijeengehouden door slechte peilingen.

3. Het kabinet durft uit vernieuwingsangst niet gepassioneerd te kiezen voor een echte toekomstvisie op de grote maatschappelijke uitdagingen.

 

U weet al langer van mij dat ik de eerste twee verklaringen wat te plat vindt (hoewel ze wel degelijk een rol spelen). De derde verklaring is het meest overtuigend. GroenLinks mist passie, visie en daadkracht, vooral op drie sleutelprojecten.

 

1. Klimaatcrisis

 

Als eerste de klimaatcrisis te keren. Dit is dè noodzakelijke voorwaarde voor het behoud van onze welvaart en ons welzijn. Maatregelen dienen een breekijzer te zijn om van Nederland een echt duurzame economie te maken: het innovatieve gidsland dat internationaal koploper is in milieubeleid en technologie.

Maar de kans dat Nederland voldoet aan de Kyoto-vereisten van 20% vermindering van de CO2-uitstoot, is in 2007 gedaald tot 43%.

Dan is vrijblijvendheid onverantwoord. En het is vrijblijvendheid troef.

Het milieubeleid drijft op het convenant dat is afgesloten met het bedrijfsleven. Harde afspraken over resultaten ontbreken daarin geheel. Er lag een conceptakkoord met de vervoerssector, maar dat is in de prullenmand beland. Ook voor duurzame elektriciteit was 2007 een verloren jaar. Het aandeel duurzame elektriciteit is afgenomen van 6,5% naar 6% en er is geen enkele reden voor optimisme dat dit de komende jaren alsnog zal stijgen tot het kabinetsdoel van 10%.

De regeling voor zonnepanelen in 2008 was in twee weken uitgeput. Het marktaandeel van biologische producten was in 2007 2%, terwijl 5% was beoogd.

En dan het verkeer. De uitstoot van broeikasgassen is met 2% gestegen, terwijl deze met 2% had moeten dalen. Ondertussen zijn bij het Openbaar Vervoer 18 van de geplande 25 projecten vertraagd.

Nu is het mode om te roepen dat dit door de regels en de procedures komt. Bij asfalt kan dat kloppen. Daar is in 2007 600 miljoen gewoon op de plank blijven liggen en de minister van V&W wijt dat aan de uitspraak van de Raad van State over de verbreding van de A4 bij Leiderdorp, waardoor 38 projecten opnieuw onderbouwd moeten worden. Volgens minister Eurlings zijn de regels over luchtkwaliteit de grote boosdoener. Daarbij zou je bijna vergeten dat die regels bedoeld zijn voor de gezondheid van de mensen die langs een weg wonen. En dat zijn ook hardwerkende Nederlanders.

Bij OV gaat die vlieger niet op. OV-projecten hebben geen last van luchtkwaliteitsnormen. En de enige conclusie is dat het kabinet gewoon veel te weinig doet. Het kabinet neuzelt en treuzelt en legt de prioriteiten verkeerd. De minister wil iets, wat gewoon vaak niet mag: asfalt aanleggen terwijl de kwaliteit van de lucht voor omwonenden beneden peil is. En hij laat na wat hoognodig moet: het verbeteren en uitbreiden van het openbaar vervoer.

 

Het woord ‘duurzaam’ wordt door het kabinet te pas en te onpas gebruikt. Maar het wordt een loze reclamekreet. Net zoals steeds meer autofabrikanten hun auto’s aanprijzen als groen. Terwijl het milieu ze weinig kan schelen – zo lang het maar verkoopt en rijdt.

 

En dan het tweede sleutelproject voor een welvarende toekomst:

 

2 Verzorgingsstaat

 

Een moderne en solidaire verzorgingsstaat die bestendig is tegen de vergrijzing.

Het kabinet weigert hierover na te denken.

Wij betalen de rekening voor de hardvochtige hervormingen van de afgelopen jaren. Die hervormingen joegen mensen angst aan omdat deze niet leidden tot een eerlijker spreiding van welvaart en de vermindering van sociale tegenstellingen. Eerder versterkten zij de ongelijke verdeling van kansen en inkomen.

En nu denkt het kabinet: wij zitten stil en doen mooi niks. Want hervorming geeft onzekerheid en angst. En als de samenleving niet in opstand komt dan hebben we hier in huis het duo Donder en Bliksem wel: minister Donner én mevrouw Hamer.

 

Maar sociale en rechtvaardige hervormingen zijn broodnodig.

Onze economie draaide goed in 2007. Maar daar was voor al die verplegers en leraren veel te weinig van te merken. En ondanks dat veel mensen gelukkig werk konden vinden, was en bleef armoede in 2007 een hardnekkig probleem.

Tegenover een welvarende groep insiders op de arbeidsmarkt staat een uitdijende groep outsiders, die nauwelijks toegang heeft tot arbeid en tot onze nationale rijkdom. De kansarmoede zit bij laagopgeleide jongeren en ouderen, vrouwen en arbeidsgehandicapten die geen werk hebben of overgeleverd zijn aan tijdelijke contracten.

 

-         De vergrijzing dwingt ons tot een rechtvaardiger verdeling van de kosten en de lasten van mensen. Wat betreft de AOW heeft u uzelf opgezadeld met een hopeloos plan. Verder komt u niet. Wanneer komt er een progressief en steekhoudend plan op tafel om mensen naar draagkracht te laten meebetalen aan de AOW en de AOW bijvoorbeeld te verbinden aan een arbeidsduur van 40 jaar.

-         De Hypotheekrente-aftrek is de grootste financiële molensteen om de nek van Nederland. Het is in deze vorm onhoudbaar, het veroorzaakt grote spanning op de woningmarkt en blokkeert de toegang voor starters. Dit schreeuwt om een antwoord, niet om een taboe.

-         Tegelijk wachten de 200.000 langdurig werklozen nog altijd op concrete maatregelen. Het beter functioneren van de arbeidsmarkt is geoutsourced naar de Commissie-Bakker.

-         Ondertussen werkt het kabinet aan verlaging van de WAJONG uitkering en wil zij de toegang tot de uitkering minimaliseren. Wat ons betreft moet het startpunt liggen bij het werken aan voldoende arbeidsplaatsen voor jong gehandicapten (met een quotum voor werkgevers) 

-         Op één punt was er vanaf 2007 succesvol beleid: namelijk de nieuwe regeling voor de Kinderopvang. Nu dreigt een stap terug te worden gezet, tot het armoedige niveau van CDA-minister De Geus. De economische zelfstandigheid van  vrouwen bedraagt nu 42%, het kabinetsdoel is om deze te verhogen naar 60%. Door een streep te halen door goedkope kinderopvang verdwijnt dit doel uit het zicht. Dit leidt tot grote maatschappelijke onrust; niet voor niets heeft GroenLinks in een paar weken al meer dan 50.000 handtekeningen voor behoud van de huidige kinderopvang binnengehaald. En ik vraag u met klem: haal de bezuinigingen van tafel.

 

En met de kinderopvang kom ik op het derde sleutelproject:

 

Revitalisering van de belangrijke publieke voorzieningen, waardoor onze kinderen de kennis bijgebracht krijgen om vanuit eigen kracht straks te waken over, en te werken aan goede zorg voor kwetsbare ouderen, de integratie van nieuwe Nederlanders en een meer veilige en respectvolle omgang in de publieke sfeer.

De premier geeft hoog op over respectvolle omgang tussen mensen. Maar dat vraagt om een respectvol voorbeeld van de overheid en staat of valt met het vertrouwen dat het overheidsoptreden werkt. Er is weinig reden voor vertrouwen. Dat wreekt zich misschien wel het meest bij de topinkomens. Want in dat opzicht was 2007 een topjaar! Maar een norm voor beloningsverhoudingen tussen top en werkvloer in de code-Tabaksblat wil het kabinet niet.

En u wil meer respect? En dan hebben we ook nog de publieke sector – 35 ambtenaren verdienen meer dan de MP – en de semi-publieke sector, waarin honderden functionarissen meer verdienen.

 

Noodlijdende publieke voorzieningen:

-         De Inburgeringcursussen. Dat was in 2007 één grote puinhoop door marktwerking en verplichte aanbesteding. Zeker, een erfenisje van het vorige kabinet – van het lid Verdonk om precies te zijn. Wel onder verantwoordelijkheid van dezelfde premier. En alle hevige debatten over integratie ten spijt, zijn in plaats van de beoogde 60.000 mensen slechts 8500 een stap verder geholpen. Wij missen concrete maatregelen.

-         En dan de Belastingdienst. Ook een erfenisje, van het CDA, dat een megalomaan toeslagencircus in het leven heeft geroepen. Een goed functionerende en respectvolle dienst is de hoeksteen van de belastingmoraal! Maar er zijn aanhoudende problemen bij de loonaangifte en de toeslagen. Wij hebben nog geen plan voor verbetering gezien. Hoe zit dat?

-         Jeugdzorg. 4100 kinderen wachten langer dan 9 weken op zorg die ze keihard nodig hebben. Het is onmogelijk om daarvoor respect op te brengen. Wanneer is deze onacceptabele wachtlijst weggewerkt?

-         De Vogelaarwijken. De minister zou in het najaar 2007 voor alle 40 wijken actieplannen ondertekend hebben. Nog altijd wacht een groot aantal steden op het startschot om aan de slag te gaan.

-         De rijksoverheid zelf. Ambtenaren krijgen te horen dat ze eruit moeten en ondertussen explodeert de inhuur van externen. Dat is funest voor de motivatie van  het zittend personeel. GroenLinks heeft zich hier al jaren geleden tegen verzet. De brief van gisteravond biedt geen enkele duidelijkheid. Premier, wat gaat u doen?

-         Defensie. Wel klagen over geldgebrek en oud-minister Zalm inhuren, maar niet eens je eigen financieel beheer op orde hebben en dat al jaren lang.

 

MdV, deze premier wil respect.

Respect verdien je door met passie te werken aan een duurzaam, rechtvaardig en solidair Nederland. Hoog tijd om te beginnen.

…